12/12/2008 - MANTARLAR
Bitkilerdeki gibi gelişmiş bir kök,gövde yaprak sistemi bulunmayan,klorofil içermeyen çoğunlukla çürükçül yada asalak olarak yaşayan 50 bin kadar bitki benzeri canlı türünü oluşturduğu bölümdür.Bu bölümün üyeleri şapkalı mantarlar adıyla anılan belli bir biçim yada büyüklükteki mantar türlerinden,tek ve hücreli ve mikroskobik olanlara kadar çeşitlilik gösterir.Mantarları inleyen bilim dalına mikoloji denir.Şimdiye değin 50 bin kadar mantar türü tanımlanmış olmasına karşın gerçekte yeryüzünde 100 bin-250 bin mantar türü bulunduğu sanılmaktadır.Ayrıca 500’den çok soyu tükenmiş mantar türüne saptanmıştır.
Dünyanın her yerine dağılmış olan bu canlılar yaşamaları için yeterli nemin bulunduğu her ortamda;örneğin toprakta, havada, suda ,hatta bitki ve hayvanların üzerinde bile yaşayabilir.Mantarlar bakterilerle birlikte doğada organik maddelerin temel kişilerin ayrılmasında rol oynar; yani ölmüş bitki ve kalıntılarının karbon,oksijen,azot ve fosfora yıkılarak toprağa ve atmosfere karışmasını sağlar.Bir bölümü doğrudan besin olarak tüketilen,bazıları ise sanayide enzim,organik asit ,vitamin,antibiyotik,ekmek ve pastacılık ürünlerinin üretiminde kullanılan mantarlar insanın günlük yaşamının vazgeçilmez öğelerindendir.
1928’de Alexander Fleming’in bir küf mantarı olan penisilinin bakteri gelişimini engellediğini ortaya çıkarılmasıyla mantarların insan sağlığındaki önemi anlaşılmış oldu.Bunca yararlı yönlerine karşın mantarların bazı üyeleri bitkilerde ve insanlarda çeşitli hastalıklara,yiyeceklerde küflenme ve çürümelere yol açar; bazılarda zehirlenmelere neden olur.Mantarların büyük bir bölümünde eşeysiz üreme görülür;bu üreme biçimde sporlar ya doğrudan hifler üzerinde ya da çoğu kez olduğu gibi özel spor üretici hifler üzerinde oluşur.
Mantarların yayılışını belirleyen iki etken;nem ve sıcaklıktır.Bu yayılışta ortamdaki besin kaynakları da önemli rol oynar.Mantarların büyük bir bölümü için toprak ideal bir yetişme ortamı olmasına rağmen;bazı sucul mantarlar temiz ve serin suları tercih eder.En iyi büyüme sıcaklığı genelde 20 derece ile 30 derece arasında değişir.
Mantarlar klorofil taşımadıkları,bu yüzden de fotosentez yapamadıkları için karbonhidrat gereksinimlerini doğrudan dışarıdan yani;yetiştikleri ortamdaki besinlerden sağlar.
Mantarlar gelensel olarak bitkiler aleminde sınıflandırılırsa da bitkilerden farklı olarak besinlerine dış kaynaklardan sağladıkları ve kitin içerdikleri için daha çok protista alemi içinde ya da başlı başına ayrı bir alem (fungi) olarak sınıflandırılır.
Yapılarında sentrozom ve plastitler hariç tüm hücresel yapılar bulunabilir.Yapı yönü ile bitiklere yaşam yönü ile hayvanlara benzerler.Kök,gövde ve yaprakları yoktur.
MANTARLAR GENELİKLE BEŞ GRUPTA İNCELENİR BUNLAR:
1-Parazit Mantarları
2-Ekmek Küfü Mantarları
3-Peynir Küfü Mantarı
4-Bira Mayası Mantarı
5-Şapkalı Mantarlar
1-PARAZİT MANTARLARI
Konak canlılarının vücutlarında asalak olarak yaşayıp beslenirler.Konak canlı vücudunda hazır besin alır.Böylece konak canlıda hastalanmaya yol açar.
Örneğin:
Asma yaprağında mildiyö hastalığı
Cavdarda cavdar mahmuzu hastalığı
İnsanlarda saç kıran(kellik)
El ve ayaklarda sulu kaşıntılı yaralar (korunmak için vücut temizliğine önem verilmelidir.
2 EKMEK KÜFÜ MANTARI
Çürükçül yaşayan bir mantardır.Ekmek,reçel,salça gibi nemli besinlerin üzerinde yaşarlar,çoğalırlar.Beslenme esnasında oluşturdukları hiflerle küflenmeye neden olurlar.Besinlerin küflenmesini önlemek için havasız,soğuk ve nem oranı düşük ortamlarda muhafaza edilebilir.
Yaşadıkları ortam şartları uygunsa;eşeyli olarak,uygun değilse eşeysiz olarak (sporla) çoğalırlar.
3-PEYNİR KÜFÜ MANTARI
Peynir,limon gibi yiyecek maddeleri üzerinde çürükçül yaşar. Peynir küfünden “Penisilin “antibiyotiği elde edilir.
4-BİRA MAYASI MANTARI
Hifleri yoktur.Tek hücrelidirler.Şekerli sudaki şekeri ayrıştırarak kendisi için gerekli besini sağlar.Ortamdaki şeker yeterli değilse “Tomurcuklanarak”çoğalırlar.Ortam koşulları bozulunca (şeker azaldığında) sporlanırlar.
5-ŞAPKALI MANTARLAR
Humuslu topraklarda,nemli tarla ve çayırlarda görülen mantarlardır.Organik madde bakımından zengin,nemli ve loş ışıklı ortamlarda yetişirler.Şapkalı mantarlarda çürükçül olarak beslenirler.Sporlarla çoğalırlar.Mantarlarda gerçek kök bulunmaz.Mantarları toprağa bağlayan, kök görevi yapan hiflerin uzantısıdır.Gövde yerine de küçük ve etli bir sap bulunur.Sapın üstünde de şapka denilen yapı yer alır.Şapkanın altında lameller bulunur.Lameller arasında spor keselerine rastlanır.
NOT:Şapkalı mantarların yenen tipileri olduğu gibi zehirli olanları da bulunmaktadır.Zehirleri çok güçlü olup insan öldüreni de vardır.Zehirli ve zehirsizlerin tat ve görüşleri aynı olduğu için uzmanları da yanıltabilirler.Bu yüzden de mutlaka kültür mantarları yenmelidir.
|
